हाउसिंग सोसायटीमध्ये पार्किंगचा अधिकार कोणाला? पार्किंग वाटप आणि वापराबाबत महत्त्वाचे नियम

महाराष्ट्रातील सहकारी गृहनिर्माण संस्थांमध्ये फ्लॅटच्या मालकीनंतर सर्वाधिक वाद निर्माण करणाऱ्या विषयांपैकी एक म्हणजे पार्किंग. इमारतीमध्ये वाहनांची संख्या वाढत असताना उपलब्ध पार्किंग जागा मर्यादित असल्यामुळे कोणाला पार्किंग द्यायचे, किती वाहने पार्क करता येतील, पार्किंगचे वाटप कसे करायचे आणि एखाद्या सदस्याला कायमस्वरूपी पार्किंगचा अधिकार आहे का, असे प्रश्न वारंवार समोर येतात.

अनेक सोसायट्यांमध्ये पार्किंगच्या जागेवरून सदस्यांमध्ये वाद होतात. काही सदस्य पार्किंगची जागा फ्लॅटसोबत कायमची मिळाल्याचा दावा करतात, तर काही ठिकाणी व्यवस्थापन समितीच्या निर्णयावर सदस्य आक्षेप घेतात. काही प्रकरणांमध्ये पार्किंगचे वाटप वर्षानुवर्षे एकाच सदस्याकडे राहिल्यामुळे इतर सदस्यांमध्ये नाराजी निर्माण होते.

पार्किंगचा प्रश्न केवळ वाहन उभे करण्यापुरता मर्यादित नाही. सोसायटीची उपलब्ध जागा, लागू कायदे, संस्थेचे उपनियम, सर्वसाधारण सभेचे निर्णय आणि संबंधित स्थानिक नियम यांचा त्यावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे पार्किंगबाबत कोणताही निर्णय घेताना कायदेशीर आणि प्रशासकीय चौकट समजून घेणे आवश्यक आहे.

पार्किंगची जागा म्हणजे फ्लॅटचा भाग आहे का?

फ्लॅट खरेदी करताना अनेक वेळा विक्रीच्या जाहिरातीमध्ये “फ्लॅटसोबत पार्किंग” असा उल्लेख केला जातो. मात्र एखाद्या पार्किंग जागेचा वापर करण्याची सुविधा आणि त्या जागेवर स्वतंत्र मालकी हक्क असणे या दोन वेगळ्या बाबी आहेत.

पार्किंगची जागा इमारतीच्या सामायिक भागाशी संबंधित असल्यास तिच्या वापराबाबत स्वतंत्र नियम लागू होऊ शकतात. त्यामुळे विक्री करारात किंवा इतर कागदपत्रांमध्ये पार्किंगचा उल्लेख आहे म्हणून त्या जागेवर स्वतंत्र आणि अमर्याद मालकी हक्क निर्माण होतो, असे प्रत्येक प्रकरणात मानता येत नाही.

फ्लॅट खरेदीदाराने त्यामुळे पार्किंगबाबत केवळ विक्रेत्याच्या तोंडी आश्वासनावर अवलंबून राहण्याऐवजी संबंधित कागदपत्रे आणि सोसायटीच्या नोंदी तपासणे महत्त्वाचे आहे.

पार्किंगचे वाटप कोण करते?

सोसायटीमध्ये उपलब्ध पार्किंग जागांची संख्या मर्यादित असल्यास सर्व सदस्यांना स्वतंत्र पार्किंग देणे शक्य नसते. अशा परिस्थितीत पार्किंग वाटपाची पद्धत निश्चित करणे आवश्यक ठरते.

व्यवस्थापन समिती संस्थेच्या दैनंदिन प्रशासनात महत्त्वाची भूमिका बजावते; मात्र पार्किंगच्या वाटपाबाबत निर्णय घेताना संस्थेचे लागू उपनियम, सभेचे निर्णय आणि इतर कायदेशीर तरतुदी लक्षात घेणे आवश्यक असते.

केवळ समितीतील पदाधिकारी किंवा काही सदस्यांच्या पसंतीनुसार पार्किंगचे वाटप करणे पारदर्शक पद्धत मानली जाऊ शकत नाही. उपलब्ध जागा, पात्र सदस्य आणि लागू नियम यांचा विचार करून समान व नियमबद्ध पद्धतीने प्रक्रिया करणे अधिक योग्य ठरते.

प्रत्येक फ्लॅटला पार्किंग मिळणे बंधनकारक आहे का?

प्रत्येक फ्लॅट मालकाकडे वाहन आहे म्हणून प्रत्येक फ्लॅटला स्वतंत्र पार्किंग जागा मिळायलाच हवी, असा सार्वत्रिक नियम मानता येत नाही. प्रत्यक्षात उपलब्ध पार्किंगची संख्या, इमारतीची रचना आणि संस्थेच्या नियमांनुसार परिस्थिती बदलू शकते.

उदाहरणार्थ, एका इमारतीत १०० फ्लॅट असतील पण उपलब्ध पार्किंग जागा ५० असतील, तर सर्व १०० सदस्यांना एकाच वेळी स्वतंत्र पार्किंग देणे शक्य होणार नाही. अशा परिस्थितीत वाटपाची न्याय्य आणि नियमबद्ध पद्धत आवश्यक होते.

यामुळे पार्किंगची मागणी आणि पार्किंग उपलब्धता यामधील फरक लक्षात घेऊन संस्थेने स्पष्ट धोरण ठेवणे आवश्यक आहे.

पार्किंगवरून वाद का निर्माण होतात?

पार्किंगच्या वादामागे अनेक कारणे असतात. एखाद्या सदस्याने वर्षानुवर्षे एकाच जागेचा वापर केला असेल आणि नंतर समितीने त्यात बदल करण्याचा प्रयत्न केला, तर वाद होऊ शकतो. काही वेळा पार्किंगची जागा एका सदस्याच्या नावावर कायमस्वरूपी असल्याचा दावा केला जातो.

काही सोसायट्यांमध्ये पार्किंगच्या जागेवर इतर सदस्यांना अडथळा निर्माण होईल अशा पद्धतीने वाहन उभे केले जाते. काही ठिकाणी पाहुण्यांसाठी असलेल्या जागेचा नियमित वापर केला जातो. दोन सदस्य एकाच जागेवर दावा करत असल्यास परिस्थिती आणखी गुंतागुंतीची होते.

अशा वेळी तोंडी वाद किंवा वैयक्तिक आरोप करण्यापेक्षा सोसायटीच्या अधिकृत पार्किंग नोंदी, लागू उपनियम आणि सभेचे निर्णय तपासणे अधिक योग्य ठरते.

पार्किंगची जागा विकता किंवा भाड्याने देता येते का?

पार्किंगचा स्वतंत्र वापर, हस्तांतरण, विक्री किंवा भाडेपट्टा याबाबत कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी संबंधित कायदेशीर स्थिती तपासणे आवश्यक आहे. पार्किंगचा वापर करण्याची परवानगी आणि त्या जागेची स्वतंत्र मालमत्ता म्हणून विक्री करण्याचा अधिकार या वेगळ्या बाबी आहेत.

एखाद्या सदस्याने आपल्याला दिलेली पार्किंग जागा दुसऱ्या व्यक्तीला स्वतंत्रपणे विकण्याचा किंवा कायमस्वरूपी हस्तांतरित करण्याचा प्रयत्न केल्यास त्याची कायदेशीर वैधता तपासावी लागते.

त्याचप्रमाणे पार्किंगची जागा सोसायटीच्या सामायिक वापरासाठी असेल तर एखाद्या सदस्याने त्यावर वैयक्तिक मालकीचा दावा करणे योग्य ठरेलच असे नाही. त्यामुळे पार्किंगच्या व्यवहारात कागदपत्रे आणि लागू नियमांकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे.

पाहुण्यांच्या पार्किंगचा वापर कसा करावा?

अनेक सोसायट्यांमध्ये पाहुण्यांसाठी किंवा तात्पुरत्या पार्किंगसाठी काही जागा राखीव असतात. या जागांचा उद्देश रहिवाशांच्या कायमस्वरूपी पार्किंगसाठी नसतो.

मात्र प्रत्यक्षात काही सदस्य स्वतःची अतिरिक्त वाहने किंवा नियमित वापरातील वाहने अशा जागांमध्ये दीर्घकाळ उभी करतात. त्यामुळे इतर सदस्य आणि पाहुण्यांना अडचणी निर्माण होतात.

अशा परिस्थितीत सोसायटीने स्पष्ट नियम तयार करणे आणि ते सर्व सदस्यांना समानपणे लागू करणे महत्त्वाचे आहे. नियम एका सदस्यासाठी कठोर आणि दुसऱ्यासाठी सैल ठेवले तर पार्किंगचा प्रश्न अधिक गंभीर बनू शकतो.

दोन किंवा अधिक वाहने असलेल्या सदस्यांचे काय?

आज अनेक कुटुंबांकडे एकापेक्षा जास्त वाहने असतात. त्यामुळे एका सदस्याला एकापेक्षा जास्त पार्किंग जागा द्यायची का, हा प्रश्न अनेक सोसायट्यांमध्ये निर्माण होतो.

उपलब्ध जागा मर्यादित असल्यास काही सदस्यांना दोन किंवा तीन पार्किंग जागा देऊन इतर सदस्यांना कोणतीही जागा न मिळणे हा समानतेचा प्रश्न निर्माण करू शकतो. त्यामुळे वाहनांची संख्या आणि उपलब्ध जागा यामध्ये संतुलन ठेवण्यासाठी संस्थेने स्पष्ट धोरण ठेवणे आवश्यक आहे.

पार्किंगची कमतरता असल्यास अतिरिक्त वाहनांसाठी पर्यायी व्यवस्था, रोटेशन किंवा इतर वैध पद्धतींचा विचार संबंधित नियमांच्या चौकटीत केला जाऊ शकतो.

पार्किंगचा नियम सर्व सदस्यांना समान असावा

सोसायटीतील कोणताही नियम प्रभावी होण्यासाठी त्याची अंमलबजावणी पारदर्शक आणि समान असणे आवश्यक आहे. पार्किंगच्या बाबतीतही हे तितकेच महत्त्वाचे आहे.

समितीतील पदाधिकारी, जुने सदस्य, मोठ्या आकाराचे फ्लॅटधारक किंवा इतर कोणत्याही कारणावरून एखाद्या सदस्याला अनधिकृत विशेष सुविधा देणे वादाचे कारण बनू शकते.

त्याचप्रमाणे एखाद्या सदस्याने नियमांचे उल्लंघन केले असेल तर त्याच्यावर कारवाई करताना संबंधित प्रक्रिया पाळणे आवश्यक आहे. वैयक्तिक मतभेदातून पार्किंग रद्द करणे किंवा जागा बदलणे याऐवजी अधिकृत नियमांनुसार निर्णय घेणे संस्थेच्या हिताचे ठरते.

पार्किंगचा वाद निर्माण झाल्यास काय करावे?

पार्किंगवरून वाद झाल्यास प्रथम संबंधित सदस्यांनी संस्थेच्या अधिकृत प्रक्रियेतून विषय मांडणे योग्य ठरते. पार्किंगचे वाटप कशाच्या आधारावर झाले, संबंधित नोंदी काय आहेत आणि लागू नियम काय सांगतात, हे तपासणे आवश्यक आहे.

समितीसमोर लेखी अर्ज किंवा तक्रार दिल्यास पुढील प्रक्रियेसाठी अधिकृत नोंद तयार होते. चर्चेतून प्रश्न सुटत नसेल तर संबंधित कायदेशीर उपायांचा विचार करता येतो.

मात्र वाहनाला अडथळा निर्माण करणे, पार्किंगमध्ये जाणूनबुजून नुकसान करणे, धमकी देणे किंवा वैयक्तिक भांडण करणे हा प्रश्न सोडवण्याचा मार्ग नाही. संस्थेतील विवाद शक्यतो अधिकृत आणि कायदेशीर प्रक्रियेतून हाताळणे आवश्यक आहे.

निष्कर्ष

सहकारी गृहनिर्माण संस्थेतील पार्किंग हा छोटा प्रशासकीय विषय वाटत असला तरी प्रत्यक्षात त्याचा संबंध सामायिक जागा, सदस्यांचे अधिकार, संस्थेचे उपनियम आणि व्यवस्थापनाच्या निर्णयांशी असतो. त्यामुळे पार्किंगचे वाटप मनमानी पद्धतीने न करता लागू नियम आणि पारदर्शक प्रक्रियेच्या आधारे करणे आवश्यक आहे.

फ्लॅट खरेदीदारांनीही “फ्लॅटसोबत पार्किंग” या उल्लेखाचा अर्थ स्वतंत्र मालकी हक्क असा सरसकट न काढता संबंधित कागदपत्रे आणि सोसायटीची नोंद तपासावी. विद्यमान सदस्यांनी पार्किंगचा वापर करताना संस्थेच्या नियमांचे पालन करणे आणि इतर सदस्यांच्या अधिकारांचा विचार करणे आवश्यक आहे.

व्यवस्थापन समितीने पार्किंगचे नियम स्पष्ट ठेवले, उपलब्ध जागांची योग्य नोंद ठेवली आणि सर्व सदस्यांवर समान पद्धतीने नियम लागू केले तर अनेक वाद सुरुवातीलाच टाळता येऊ शकतात.

पार्किंग ही केवळ वाहन उभे करण्याची जागा नसून सहकारी संस्थेच्या सामायिक व्यवस्थापनाचा भाग आहे. त्यामुळे पार्किंगबाबतचा प्रत्येक निर्णय नियम, पारदर्शकता आणि सर्व सदस्यांच्या हिताचा विचार करून घेणे आवश्यक आहे.

Also Watch : https://youtu.be/9zBU6znL4rYImportant Rera Judgements taken by MahaRERA under different circumstance-2

1. Website –     https://www.dearsociety.in/
2. Instagram –  https://instagram.com/dearsocietymh?igshid=NmE0MzVhZDY=
3. LinkedIn –    https://www.linkedin.com/company/dear-societyin/
4. Facebook –   https://www.facebook.com/dearsocietyMH?mibextid=ZbWKwL