सोसायटीमध्ये सभासद म्हणून तुमचे कोणते अधिकार आहेत? Committee कडून कोणती माहिती मागता येते? — भाग १

सहकारी गृहनिर्माण संस्थेचा सभासद झाल्यानंतर अनेक सदस्यांना असे वाटते की सोसायटीचे कामकाज हे पूर्णपणे Committee च्या हातात असते आणि सभासदांनी फक्त Maintenance भरायचे आणि सोसायटीच्या निर्णयांचे पालन करायचे. प्रत्यक्षात परिस्थिती अशी नाही.

सोसायटी ही सभासदांनी स्थापन केलेली सहकारी संस्था आहे. त्यामुळे सभासदाला केवळ फ्लॅटमध्ये राहण्याचा अधिकार नसून, सोसायटीच्या कामकाजात सहभागी होण्याचे, संबंधित माहिती समजून घेण्याचे आणि संस्थेच्या कारभाराबाबत प्रश्न विचारण्याचेही विविध अधिकार असतात.

मात्र या अधिकारांचा अर्थ असा नाही की प्रत्येक सभासदाला सोसायटीची कोणतीही माहिती कोणत्याही पद्धतीने आणि कोणत्याही वेळी मागता येते. कोणती माहिती, कोणत्या स्वरूपात, कोणत्या प्रक्रियेतून आणि कोणत्या मर्यादेत मिळू शकते, हे संबंधित कायदा, नियम आणि सोसायटीच्या लागू उपविधींवर अवलंबून असते.

म्हणूनच सभासदांनी आपले अधिकार आणि Committee ची जबाबदारी यामधील फरक समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

सोसायटीच्या कामकाजाची माहिती घेण्याचा अधिकार

सभासद म्हणून सोसायटीमध्ये नेमके काय चालले आहे, संस्थेचे आर्थिक आणि प्रशासकीय कामकाज कसे केले जाते आणि General Body ने कोणते निर्णय घेतले आहेत, याबाबत माहिती असणे महत्त्वाचे आहे.

विशेषतः ज्या निर्णयांचा थेट परिणाम सभासदांच्या आर्थिक जबाबदारीवर, फ्लॅटवर, सोसायटीच्या मालमत्तेवर किंवा भविष्यातील हक्कांवर होऊ शकतो, त्या विषयांबाबत सभासदांनी माहिती समजून घेणे आवश्यक आहे.

उदाहरणार्थ, मोठ्या दुरुस्तीचा खर्च, विशेष आकारणी, मोठे कंत्राट, पुनर्विकासाचा प्रस्ताव, Conveyance किंवा Deemed Conveyance, सोसायटीच्या मालमत्तेशी संबंधित व्यवहार किंवा इतर महत्त्वाचे निर्णय घेतले जात असतील, तर सभासदाने केवळ “Committee ने ठरवले आहे” एवढ्यावर अवलंबून राहण्याऐवजी निर्णयाची पार्श्वभूमी समजून घेणे योग्य ठरते.

AGM आणि SGM बाबत सभासदांची भूमिका

Annual General Body Meeting म्हणजेच AGM ही केवळ वर्षातून एकदा होणारी औपचारिक बैठक नाही.

सोसायटीच्या महत्त्वाच्या विषयांवर General Body मध्ये चर्चा आणि निर्णय होऊ शकतात. त्यामुळे सभासदाने AGM ची Notice, Agenda आणि लागू असल्यास संबंधित कागदपत्रे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

एखादा विषय Agenda मध्ये असेल आणि त्यावर सभासदांच्या निर्णयाची आवश्यकता असेल, तर त्या विषयाबाबत सभासदाने प्रश्न विचारणे, आपले मत मांडणे आणि लागू नियमांनुसार मतदानात सहभागी होणे याला महत्त्व आहे.

त्याचप्रमाणे Special General Body Meeting म्हणजे SGM एखाद्या विशिष्ट महत्त्वाच्या विषयासाठी बोलावली जात असेल, तर त्या बैठकीतील विषय समजून घेणे सभासदासाठी तितकेच आवश्यक आहे.

Minutes म्हणजे फक्त कागदपत्र नाही

AGM किंवा SGM झाल्यानंतर तयार होणाऱ्या Minutes मध्ये बैठकीत झालेल्या चर्चेचे आणि निर्णयांचे अधिकृत स्वरूपात रेकॉर्ड असते.

म्हणूनच सभासदांनी आपल्या हक्कांशी किंवा आर्थिक जबाबदाऱ्यांशी संबंधित निर्णयांचा संदर्भ समजून घेण्यासाठी Minutes कडे गांभीर्याने पाहिले पाहिजे.

विशेषतः भविष्यात एखादा वाद निर्माण झाल्यास, त्या विषयावर General Body मध्ये काय निर्णय झाला होता, कोणता ठराव मंजूर झाला होता आणि त्याचा संदर्भ काय होता, हे महत्त्वाचे ठरू शकते.

सोसायटीच्या आर्थिक कामकाजाबाबत माहिती

सभासदांच्या दृष्टीने सोसायटीचे आर्थिक कामकाज हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे.

Maintenance, major repairs, sinking fund, corpus, insurance, contractor payments, मोठ्या दुरुस्तीचे खर्च किंवा इतर आर्थिक बाबींमध्ये सभासदांनी आपल्या सोसायटीमध्ये लागू असलेल्या कायदेशीर आणि उपविधीतील प्रक्रियेची माहिती ठेवणे आवश्यक आहे.

याचा अर्थ प्रत्येक सभासदाने सोसायटीचे संपूर्ण accounting स्वतः करावे असा नाही. परंतु सोसायटीच्या आर्थिक निर्णयांबाबत योग्य माहिती उपलब्ध असणे आणि मंजूर प्रक्रिया पाळली जाते आहे का हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

Committee सदस्य म्हणजे सोसायटीचे मालक नाहीत

हा गैरसमज अनेक सोसायट्यांमध्ये दिसून येतो.

Chairman, Secretary, Treasurer किंवा इतर Committee Members यांची भूमिका महत्त्वाची असली तरी ते सोसायटीचे वैयक्तिक मालक होत नाहीत. Committee ही संस्थेचे व्यवस्थापन करण्यासाठी कार्यरत असते आणि तिचे कामकाज संबंधित कायदे, नियम, उपविधी आणि General Body च्या निर्णयांच्या चौकटीत केले जाते.

त्यामुळे सभासदाने प्रश्न विचारला म्हणजे तो Committee च्या विरोधात आहे, असे समजणे योग्य नाही.

तितकेच महत्त्वाचे म्हणजे सभासदानेही प्रत्येक प्रशासकीय निर्णयात अनावश्यक हस्तक्षेप करण्याऐवजी कायदेशीर अधिकार आणि संस्थेची कार्यपद्धती समजून घेऊन माहिती मागितली पाहिजे.

सभासदाने माहिती मागताना एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात ठेवावी

“मला सर्व कागदपत्रे दाखवा” अशी सामान्य मागणी करण्यापेक्षा कोणती माहिती का आवश्यक आहे, कोणत्या विषयाशी संबंधित आहे आणि कोणत्या नोंदीची आवश्यकता आहे हे स्पष्टपणे सांगणे अधिक योग्य ठरते.

उदाहरणार्थ, एखाद्या specific repair expenditure बाबत माहिती हवी असल्यास त्या खर्चाशी संबंधित ठराव, बिल किंवा उपलब्ध संबंधित नोंदींबाबत विचारणा करणे अधिक स्पष्ट आहे.

यामुळे सभासदाची मागणीही व्यवस्थित राहते आणि सोसायटीच्या कामकाजात अनावश्यक गैरसमज निर्माण होण्याची शक्यता कमी होते.

माहिती मागण्याचा अधिकार आणि वैयक्तिक गोपनीयता

सभासदाला सोसायटीच्या कामकाजाशी संबंधित माहिती मिळवण्याचा अधिकार असू शकतो; मात्र याचा अर्थ इतर सभासदांची वैयक्तिक किंवा गोपनीय माहिती अनियंत्रितपणे मिळवण्याचा अधिकार असा होत नाही.

म्हणूनच “सोसायटीची माहिती” आणि “इतर व्यक्तीची वैयक्तिक माहिती” यामधील फरक समजून घेणे आवश्यक आहे.

याच कारणामुळे कोणते records सभासदासाठी उपलब्ध असू शकतात आणि कोणत्या माहितीवर मर्यादा लागू होऊ शकतात, हे प्रत्येक प्रकरणात स्वतंत्रपणे पाहावे लागते.

सभासदाने तोंडी मागणी करण्याऐवजी लेखी रेकॉर्ड का ठेवावा?

सोसायटीमध्ये एखादी महत्त्वाची माहिती किंवा कागदपत्र मागायचे असल्यास शक्यतो लेखी अर्ज, email किंवा उपलब्ध अधिकृत माध्यमातून मागणी करणे अधिक सुरक्षित पद्धत आहे.

कारण भविष्यात “माहिती मागितली होती की नाही”, “कधी मागितली होती”, “काय मागितले होते” आणि “सोसायटीने काय उत्तर दिले” याचा स्पष्ट record उपलब्ध राहतो.

विशेषतः आर्थिक व्यवहार, redevelopment, transfer, membership, conveyance, major repairs किंवा legal dispute यांसारख्या विषयांमध्ये documentation अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.

भाग १ चा निष्कर्ष

सभासद हा सोसायटीच्या कारभाराचा केवळ passive participant नाही. सोसायटीच्या कामकाजाशी संबंधित योग्य माहिती समजून घेणे, General Body प्रक्रियेत सहभागी होणे आणि लागू नियमांनुसार प्रश्न विचारणे हा जबाबदार सभासदत्वाचा महत्त्वाचा भाग आहे.

परंतु अधिकार वापरताना कायदेशीर प्रक्रिया, उपविधी आणि इतर सभासदांच्या गोपनीयतेच्या मर्यादा लक्षात घेणे तितकेच आवश्यक आहे.

Also Watch : https://youtu.be/9zBU6znL4rYImportant Rera Judgements taken by MahaRERA under different circumstance-2

1. Website –     https://www.dearsociety.in/
2. Instagram –  https://instagram.com/dearsocietymh?igshid=NmE0MzVhZDY=
3. LinkedIn –    https://www.linkedin.com/company/dear-societyin/
4. Facebook –   https://www.facebook.com/dearsocietyMH?mibextid=ZbWKwL